چین برای نخستینبار «قانون مقابله با اجرای فراسرزمینی قوانین خارجی» مصوب ۲۰۲۱ خود (Blocking Statute؛ یعنی قانونی که تبعیت از تحریمها و محدودیتهای خارجی را در داخل چین ممنوع میکند) را بهطور رسمی فعال کرده است. هدف این اقدام، تحریمهای اخیر آمریکا علیه پنج پالایشگاه چینی است که به معاملات نفت ایران مرتبط شدهاند.
این اقدام، تبعیت طرفهای داخل چین از این محدودیتهای آمریکا را ممنوع میکند و عملاً یک تعارض مستقیم میان «مطالبه آمریکا برای اجرای تحریمها» و «الزامهای حقوقی چین» ایجاد میکند.
از این پس، اشخاص ثالثی که تحریمهای آمریکا را رعایت کنند، ممکن است طبق قوانین چین با ریسک حقوقی (ریسک شکایت، جریمه یا محدودیتهای قضایی) روبهرو شوند. هدف چین این است که اثر «تحریمهای ثانویه» آمریکا را تغییر دهد. (تحریم ثانویه یعنی آمریکا شرکتها و بانکهای غیرآمریکایی را هم در صورت همکاری با طرفِ تحریمشده، تنبیه میکند؛ مثلاً قطع دسترسی به بازار یا سیستم مالی آمریکا.)
این قانون برای بازدارندگی از تبعیت از تحریمهای «فراسرزمینی» طراحی شده است. (تحریم فراسرزمینی یعنی کشوری قوانین یا تحریمهای خود را به شرکتها و افراد خارج از مرزهایش هم تحمیل کند.) پیام ضمنی این است که در همه موارد، پیروی از محدودیتهای آمریکا کمریسکترین انتخاب نیست.
این تحول در آستانه نشست برنامهریزیشده میان رئیسجمهور شی و دونالد ترامپ رخ میدهد. گزارش اشاره میکند اگر اختلافهای مشابه ادامه پیدا کند، احتمال اقدامات بیشتر از سوی چین وجود دارد.
چین با استفاده رسمی از این قانون برای مقابله با تحریمهای آمریکا، برای شرکتهایی که همزمان با هر دو حوزه قضایی کار میکنند تعارض حقوقی ایجاد کرده است. باید انتظار نوسان بالا، بهویژه در بازار ارز را داشت. «نوسان ضمنی» (Implied Volatility؛ یعنی عددی که از قیمت اختیار معامله برداشت میشود و نشان میدهد بازار چه میزان نوسان آینده را قیمتگذاری کرده) در «اختیار معامله»های USD/CNH سهماهه افزایش کرده و به سطحی رسیده که از زمان تشدید تنشهای جنگ تجاری در ۲۰۲۵ دیده نشده بود. (USD/CNH یعنی نرخ دلار در برابر یوآن چین در بازار برونمرزی هنگکنگ.)
این اقدام مستقیماً بر نفت خام اثر میگذارد، چون پای پالایشگاههایی در میان است که عرضه ایران را فرآوری میکنند؛ عرضهای که آمریکا تلاش کرده از بازار دور نگه دارد. از نظر تئوریک، افزایش دسترسی به عرضه میتواند به فشار کاهشی بر قیمتها منجر شود، اما ریسک ژئوپلیتیک بالاتر پیش از نشست احتمالی شی-ترامپ، نوعی «کف قیمتی» ایجاد میکند. حجم معاملات قراردادهای آتی نفت با قیمتگذاری یوآنی در بورس شانگهای INE در یک ماه گذشته ۱۵٪ رشد کرده است؛ نشانهای از تغییر جهت بازار. (قرارداد آتی یعنی توافق خرید/فروش در تاریخ آینده با قیمت مشخص؛ INE هم بخش بینالملل بورس انرژی شانگهای است.)
باید اثر موجی این وضعیت بر اشخاص ثالث مانند بانکهای بینالمللی و شرکتهای کشتیرانی را زیر نظر داشت؛ بازیگرانی که بین دو نظام حقوقی گیر میافتند. ریسک حقوقی آنها چندبرابر شده و سنجش «ریسک طرفِ معامله» سختتر میشود. (ریسک طرف معامله یعنی احتمال اینکه طرف مقابل به تعهدات مالی خود عمل نکند یا بهدلیل تحریم/محدودیت نتواند تسویه کند.) این عدمقطعیت در بازار گستردهتر هم دیده میشود؛ بهطوریکه شاخص VIX (شاخص نوسان بازار سهام آمریکا که به «شاخص ترس» هم معروف است) هفته گذشته پس از دورهای آرامش نسبی، بیش از ۱۰٪ افزایش یافت.
