روپیه هند در یک سال گذشته نزدیک به ۱۲٪ در برابر دلار آمریکا تضعیف شده و بدترین عملکرد را در آسیا داشته است. این حرکت به خروج سرمایه از بازار سهام و افزایش هزینه واردات نفت نسبت داده میشود.
خروج سرمایه خارجی از سهام (یعنی فروش سهام توسط سرمایهگذاران خارجی و تبدیل پول به دلار) در چهار ماه نخست امسال از ۲۰ میلیارد دلار عبور کرد؛ در حالیکه کل سال ۲۰۲۵ حدود ۱۹ میلیارد دلار بود. همزمان با افزایش هزینه واردات نفت خام، تقاضای واردکنندگان نفت برای دلار آمریکا هم بالا رفته است.
فشار بر روپیه از نفت گران و خروج سرمایه
تغییر مسیر هند از نفت خام روسیه با تخفیف به سمت خرید نفت گرانتر خاورمیانه، در چارچوب یک توافق تجاری با آمریکا، فشار هزینه واردات را افزایش داده است. نتیجه این وضعیت، رشد تقاضا برای دلار آمریکا بوده است.
مقامها برای حمایت از روپیه، مداخله مستقیم در بازار ارز (یعنی عرضه/خرید ارز توسط دولت یا بانک مرکزی برای کنترل نرخ) را افزایش دادهاند و از بانکها خواستهاند موقعیتهای سفتهبازانه «خرید دلار» را ببندند (یعنی شرطبندی روی بالا رفتن دلار را کاهش دهند). همچنین قوانین واردات طلا سختگیرانهتر شده تا تقاضا برای دلار کمتر شود.
دولت تعرفه واردات طلا را از ۶٪ به ۱۵٪ افزایش داد و برای هر مجوز در قالب «طرح مجوزدهی پیشاپیش» سقف ۱۰۰ کیلوگرم تعیین کرد (این طرح یعنی واردکننده با مجوز از قبل، میتواند برای تولید/صادرات مواد اولیه وارد کند). همچنین بررسی معافیت یا کاهش مالیات بر سود سرمایه برای دارندگان خارجی اوراق بدهی در دستور کار است (سود سرمایه یعنی سود ناشی از افزایش قیمت دارایی).
اگر قیمت نفت بالا بماند، احتمالاً روپیه تحت فشار میماند و بانک مرکزی بیشتر تلاش میکند نوسانهای شدید را محدود کند، نه اینکه افت ارزش را کاملاً متوقف کند.
پیامدهای معاملاتی برای نوسان USD/INR
روپیه هند همچنان با فشارهای منفی روبهرو است و شرایطی شبیه ۲۰۲۵ را یادآوری میکند؛ یعنی خروج قابلتوجه سرمایه از سهام و هزینه بالای واردات. با بازگشت قیمت نفت برنت به حدود ۹۵ دلار برای هر بشکه، فشار ناشی از هزینه واردات نفت هند دوباره در حال تشدید است. این نشان میدهد عوامل اصلی تضعیف روپیه از بین نرفتهاند.
برای معاملهگران ابزارهای مشتقه (قراردادهایی که ارزششان از دارایی اصلی مثل نرخ ارز گرفته میشود)، این فضا به معنی نوسان بالای جفتارز USD/INR است. با توجه به اینکه بانک مرکزی هند معمولاً ترجیح میدهد افتها را «نرم و کنترلشده» کند نه اینکه کاملاً جلوی آن را بگیرد، میتوان به راهبردهایی فکر کرد که از افت تدریجی ارزش روپیه سود میبرند. خرید «اختیار خرید» (Call Option؛ قراردادی که حق خرید دلار در قیمت مشخص در آینده را میدهد) روی USD/INR میتواند راهی محتاطانه برای بهرهبردن از تضعیف بیشتر روپیه باشد، در حالیکه ریسک زیان محدودتر میماند.
در حال حاضر نشانهای از بازگشت پرقدرت سرمایهگذاری خارجی در پرتفوی (یعنی خرید سهام و اوراق توسط خارجیها) دیده نمیشود؛ چیزی که برای بهبود پایدار روپیه لازم است. هرچند خروجها اواخر سال گذشته کند شد، دادههای جدید نشان میدهد سرمایهگذاران خارجی در آوریل ۲۰۲۶ دوباره فروشنده خالص شدند و حدود ۲ میلیارد دلار از سهام هند خارج کردند. این فشار فروش، برگشت قوی در کوتاهمدت را بعید میکند.
بانک مرکزی هند (RBI) همچنان بازیگر مهمی است و برای مهار نوسانهای بیش از حد مداخله میکند، اما این اقدامات راهحل قطعی نیست. ذخایر ارزی هند (یعنی داراییهای ارزی مثل دلار و اوراق خارجی که برای دفاع از پول ملی استفاده میشود) به حدود ۶۲۰ میلیارد دلار کاهش یافته که نشان میدهد دفاع از ارز هزینه بالایی دارد. بنابراین میتوان انتظار داشت مداخلهها جهشهای تند را محدود کنند، اما تا وقتی نفت گران است، روند کلی تضعیف را لزوماً برنمیگردانند.
با وجود فشار ارزی، وضعیت کلی اقتصاد کلان هند (شاخصهای اصلی مثل رشد و تورم و تراز خارجی) و پیشبینی رشد تولید ناخالص داخلی نزدیک ۶.۸٪ میتواند تا حدی از روپیه حمایت کند. افت ناگهانی و پایدار قیمت جهانی نفت یا تغییر جدی در نگاه سرمایهگذاران خارجی میتواند سریعاً این چشمانداز را عوض کند. فعلاً اما مسیر محتملتر برای روپیه، حرکت کمجان تا ضعیفتر است.
